Zapożyczenia z francuskiego, czeskiego i angielskiego - Blog Słowodaję.pl
Wróć do Bloga

Zapożyczenia z francuskiego, czeskiego i angielskiego

Zapożyczenia z francuskiego, bohemizmy oraz oczywiście anglicyzmy należą do licznej grupy zapożyczeń w języku polskim. Jak sami wiecie zwłaszcza te ostatnie są wszechobecne i często adaptujemy je na rodzimy grunt w niezmienionej formie. Z kolei jeśli chodzi o nazewnictwo związane z wystrojem wnętrz czy modą dominują zapożyczenia z francuskiego. Dowiedzcie się nieco więcej na temat tych popularnych zapożyczeń z tekstu, który właśnie dla Was przygotowałam.
zapożyczenia z francuskiego

Galicyzmy, czyli zapożyczenia z francuskiego

Wyrazów, które przeniknęły do języka polskiego z francuszczyzny jest naprawdę sporo. Wielki Słownik Wyrazów Obcych pod red. Mirosława Bańki przytacza aż 5889 zapożyczeń z francuskiego. Wbrew temu, co się sądzi, genezą tego nie była stosunkowa bliskość naszych krajów, lecz szereg przyczyn raczej polityczno-kulturowych.

Zapożyczenia z francuskiego zawdzięczamy m.in. krótkiemu zasiadaniu francuskiego króla Henryka Walezego na tronie Polski (Henri de Valois, 1573-1574). Paru innych polskich władców ożeniło się z francuskimi księżniczkami (Władysław IV Waza i Jan Kazimierz z Ludwiką Marią Gonzagą, Jan III Sobieski z Marią Kazimierą de La Grange d’Arquien, słynną Marysieńką). Ponadto Francja miała ogromny wpływ na kulturę i język wszystkich krajów środkowej i zachodniej Europy, a szczyt tego wpływu przypadł na wiek XVII i XVIII. Francuski język był wówczas językiem salonów, językiem dyplomacji i polityki (tak jak teraz angielski). Wiele zapożyczeń przenikało do polszczyzny także za pomocą literatury, malarstwa, mody, kulinariów oraz…wystroju wnętrz.

ludwika maria gonzaga i marysieńka sobieska
Dwie francuskie królowe na dworze polskim. Z lewej Ludwika Maria Gonzaga (1611-1667), żona najpierw Władysława IV, a później Jana Kazimierza. Z prawej Marysieńka Sobieska (1641-1716), czyli Maria Kazimiera de La Grange d’Arquien.

Zapożyczenia z francuskiego – przykłady galicyzmów

Podobnie jak w przypadku zapożyczeń z innych języków, także zapożyczenia z francuskiego w języku polskim możemy podzielić na kilka kategorii ze względów gramatycznych. Są to np. zapożyczenia bezpośrednie (zachowały francuski zapis i są nieodmienne). Np.: rendez-vous, vis-à-vis, à propos, déjà vu, à rebours, chargé d’affaires, foyer. Mamy też zapożyczenia z francuskiego o spolszczonym zapisie, ale francuskiej wymowie. Np.: majonez (mayonnaise), abażur (abat-jour), gofr (gauffre), szarlotka (charlotte), afisz (affiche) żurnal, beszamel (béchamel), żongler ( (jongleur) czy arbitraż (arbitrage). Takie zapożyczenia z francuskiego bywają też odwrotne, gdzie francuskiemu zapisowi towarzyszy spolszczona wymowa poprzez dostawanie końcówki deklinacyjnej. Np. jem croissanta, znam zasady savoir-vivre’u) lub nadanie mu zupełnie polskiej formy czasownika (brylować od briller).

Przejdźmy teraz do grup tematycznych. Grupami, gdzie królują zapożyczenia z francuskiego, są zdecydowanie kuchnia, moda, słownictwo związane ze sztuką oraz wystrojem wnętrz. Przykłady: fotel (fauteuil), szezlong (chaise-longue), lustro (lustre), żyrandol (girándole), parkiet (parquet), suterena (souterrain), buduar (boudoire). Są także słowa związane z modą i makijażem: makijaż (maquillage), tiul (tulle), żorżeta (rodzaj przezroczystej tkaniny), (crêpe georgette), kostium (costume), beret (béret), kaszkiet (casquette), baleríny (ballerines), garsonka (garçonne: chłopczyca), krawat (cravatte), gorset (corset), biżuteria (bijou, klejnot), fryzjer (friser; czesać w loki), puder (poudre), balejaż (balayage) oraz szal (châle).

  • Ciekawostka: z francuskiego pochodzi nazwa naszego tańca narodowego „poloneza” (danse polonaise).

Bohemizmy, czyli zapożyczenia z czeskiego

Język czeski podobnie jak polski należy do grupy języków zachodniosłowiańskich. Jeszcze w X w. nasze mowy były do siebie bardzo podobne. Wzajemne wpływy kulturowe, spowodowane przyjęciem chrztu z rąk Czech w 966 r., stworzyły jeszcze lepszy klimat dla przenikania się słownictwa czeskiego i polskiego. Właśnie z tego okresu pochodzą najstarsze w języku polskim zapożyczenia z języka obcego. W przypadku Polski przejęte bohemizmy związane były zwłaszcza z obrzędami kościelnymi (ołtarz, msza, kościół, klasztor) i ogólnie pojętą abstrakcyjnością (obywatel, praca, rzetelny, straż, uprzejmy, wnet).

Co ciekawe, za pośrednictwem Czechów do polszczyzny przenikały też latynizmy, czyli zapożyczenia z łaciny. Przeszły one długą drogę z Watykanu do Niemiec, przez Niemcy do Czechów i w końcu do nas. We wczesnym średniowieczu między naszym krajami dynamicznie rozwijały się kontakty handlowe, kulturowe i polityczne. Jak pamiętamy pierwszą chrześcijańską żoną Mieszka I była pochodząca z Czech Dobrawa (Dąbrówka). Aż do XVI w. czeski był uważany w naszym kraju za język wytworny i w dobrym tonie było go znać. Mowa naszych południowych sąsiadów oddziaływała zresztą na polską składnię i fleksję. Później, wraz z osłabieniem pozycji Czech na arenie narodowej, jego wpływ zaczął powoli słabnąć i oddawać pola językom takim jak włoski czy francuski. W mniejszym stopniu także turecki.

chrzest polski matejko i zapożyczenia z czeskiego
Chrzest polski z rąk królestwa Czech miał decydujący wpływ na to, że wiele słów z zakres obrzędowości katolickiej w języku polskim to właśnie bohemizmy.

Drugim okresem, kiedy nastąpił ponowny wzrost przenikania słownictwa czeskiego do polszczyzny, przypadł na XIX w. Głównie za sprawą kontaktów ludności zaboru austriackiego (Galicji) z mieszkańcami przygranicznych czeskich miejscowości. Bohemizmy, które w tamtym czasie zaadaptowały się w języku polskim, przenikały do niego z miejskich gwar Krakowa i Lwowa. Np.: grajcar, lump, lumpować, masarz, pawlacz. Ponadto istnieją też zapożyczenie z czeskiego, które weszły do mowy oficjalnej (polka, spolegliwy, man, hazena, memoriał).

  • Ciekawostka: czechizmem, który zrobił międzynarodową karierę i funkcjonuje do dzisiaj jest słowo „robot”. Znajdziecie go m.in. w angielskim czy hiszpańskim. W nieco zmodyfikowanej wersji funkcjonuje też w szwedzkim, norweskim, duńskim czy chorwackim.

Anglicyzmy w języku polskim

Zapożyczenia z języka angielskiego są liczne nie tylko w polszczyźnie. Angielskie słownictwo pełni obecnie funkcję internacjonalizmów, które stają się obowiązującą mową używaną szczególnie w odniesieniu do zdobyczy technologii czy organizacji korporacyjnej. W tym znaczeniu angielski jest językiem międzynarodowym. Pozwala znaleźć wspólną płaszczyznę porozumienie osobom z różnych kręgów kulturowych. Angielski ma pozycję dominują w tematyce międzynarodowej, w instytucjach naukowych i kulturze. Co ważne, jest to skutek, a nie przyczyna globalizacji i tego, co określa się mianem amerykanizacji kultury.

Zapożyczenia z angielskiego – przykłady

Anglicyzmy w języku polskim związane są głównie z tematyką technologiczną (informatyka, internet, komputery). Ponadto ze sportem, kulturą i muzyką popularną, tematyką bankowości, biznesu i kulturą korporacyjną oraz mediami i reklamą.

Technologia: bug, benchmark, clipart, plug-in, upgrade, software, router, wifi, touchpad, online, offline, user, scrollować, firewall, kontroler, stream (-ować), email, zoom, pager, tablet, smartfon, notebook, autofokus, chat, CD, DVD, dysk, skaner, e-book, SEO, monitoring, roaming, spam, skimming, login,

Sport, popkultura i rozrywka: golf, tenis, wrestling, bowling, trening, backhand, hat-trick, krykiet, futbol, freestyle, frisbee, snowboard, bungee, fitness, stretching, pilates, skate, pole-dance, wellness, kickp-boxing, kaming, skauting, clubbing, club, crossfit, MMA (mixed martial arts), laser tag, aerobic, hobby, party, jogging, celebryci, designer, stylista, reality show, talent show, vip, wedding plannerka, poster, sample,

Muzyka: dansing, funk, jazz, reggae, rock, metal, grunge, pop, world music, trip hop, hip hop, rap, trance, boysband, frontman, groupies, support (-ować), cover (-ować), bootleg, EP-ka, klip, hit, trend, top,

Bankowość, biznes, kultura korporacyjna: biznesmen, konsulting, home banking, flipping, deadline, manager (menedżer), ceo, account executive, project manager, scoring bankowy, head hunter, co-funding, ngosy, target, split payment, cashback, feedback, case study,

Inne:  podcast, teleshopping, catering, coaching, mentoring, all inclusive, gate, baby blues, baby boom, copywriter, weekend, relaks, stress, hobby, bukować, brafitting, billboard, stalker, lunch, sale.

korpogadka mem

Podsumowanie – zapożyczenia z francuskiego, czeskiego i angielskiego

Liczne w języku polskim zapożyczenia z francuskiego, czeskiego i angielskiego to wynik przede wszystkim kulturalnej siły tych państw w różnych okresach w historii. Podczas gdy zapożyczenia z francuskiego przenikały do polszczyzny za sprawą fascynacji tamtejszą kulturą i modą, bohemizmy były naturalnym wynikiem bliskości Czech. Ponadto wpływ miał na to fakt przyjęcia chrztu z rąk Czech w X w. Z kolei zapożyczenia z angielskiego to ogromna grupa słów związanych przede wszystkim z popkulturą oraz postępem technologicznym. Globalizacja z przodującą rolą Stanów Zjednoczonych spowodowała, iż język ten stał się obowiązującą mową międzynarodową, a wiele słów i wyrażeń angielskich adaptujemy w polszczyźnie niemal w niezmienionej formie.

#Lifestyle

Zapożyczenia w języku polskim – cz. 1

Makaronizm, hungaryzmy, germanizmy. Pierwsza część cyklu „Zapożyczenia w języku polskim”, w której przybliżam wyrazy, które przeniknęły do naszej mowy z języka łacińskiego, niemieckiego i węgierskiego.
#Copywriting

Błędy językowe w Internecie i social media

Polski język jest językiem pięknym, ale o błędy w ortografii czy wymowie nietrudno. Jeśli niepoprawna wymowa lub zapis są nagminne, utrwalają się w codziennym użyciu. A obecnie takim utrwalaczem „byków” stał się Internet. Poznaj najczęstsze błędy językowe w internecie.